İran’ın son umudu bu tesis: Yüzlerce kilogram zenginleştirilmiş uranyum nereye gitti?

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Lideri Rafael Grossi, günlerden beri birebir soruyu soruyor: “İran’ın ürettiği yüzlerce kilo zenginleştirimiş uranyum nerede?”

Ancak bu soruya yanıt vermek bir oldukça sıkıntı. Çünkü ABD, İran’ın nükleer programının topyekün yok edildiğini üstüne basa basa söylese de Rusya, İsrail ve ABD basını İran’ın hala programına devam ettiğini belirtiyor.

Rossi, bu soruyu İran’a sorduğunda ise kısa, net ve kolay anlaşılır bir yanıt aldı: “Sizi ilgilendirmez”

Ancak Rossi’nin, bu uranyumun nereye gittiğine dair birtakım varsayımları var. Çünkü Grossi’nin gözü, İran nükleer programının yeni umudu olan, ABD tarafından unutulmuş bir tesiste.

İRAN NÜKLEER PROGRAMININ SON UMUDU

Donald Trump, operasyonun İran’ın nükleer programını “tamamıyla yok ettiğini” tez etti. Lakin akın öncesinde Fardo’da onlarca kamyonun sıraya girdiği görüldü.

İran, büyük ölçüde zenginleştirilmiş uranyumu öbür bir yere taşımış olabilir. Nereye taşıdığı konusunda ise İngiliz basını The Telegraph’ın yeterli bir varsayımı var.

İran’ın Kazma Dağı’nın derinliklerinde bir tesis, İran’ın nükleer programını devam ettirmesi için harika bir seçenek olabilir.

Bu tesis, Fardo’un 145 kilometre güneyinde, Natanz’a epeyce yakın bir bölgede bulunuyor. Kazma dağı tesisi, yıllar boyunca sessizce genişletildi ve güçlendirildi.

İsrailli uzman Sima Shine, İran’ın yüzlerce gelişmiş santrifüjü kapalı yerlerde sakladığını söyledi. Bu aygıtlar, nükleer bomba üretimine uygun uranyum elde etmek için kullanılıyor.

Uzmanlar, bu santrifüjlerin kalan zenginleştirilmiş uranyumla burada saklandığını öne sürüyor.

Grossi, “Burası aşikâr ki kıymetli faaliyetlere sahne oluyor” dedi. Ajans, burada beyan edilmemiş nükleer gereç tutulabileceğini düşünüyor.

ABD’NİN BU TESİS İÇİN BOMBASI YOK

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da tehlikenin arttığını söyledi. İran’ın gizlice uranyum zenginleştirme riskinin iki katına çıktığını belirtti.

Trump’ın arabuluculuğuyla İsrail ve İran ortasında kırılgan bir ateşkes sağlanmış olsa da İran’ın bu ortamı nükleer bomba geliştirmek için kullanabileceği korkusu büyüyor.

Uzmanlar, Kazma Dağı’nda zenginleştirilmiş uranyum üretiminin hızlanmış olabileceğine dikkat çekiyor.

Uydu manzaralarına nazaran tesis, Fardo üssünden daha da derine iniyor ABD, Fardo üssüne ulaşabilmek için Dünya tarihinde birinci sefer kullanılan yarım tonluk GBU-57 bombalarını kullanmıştı.

Fakat Kazma Dağı’nın derinliklerindeki tesise, bu bombalar bile işlemeyebilir. Reuel Marc Gerecht, “Bu tesis ABD Hava Kuvvetleri’nin bile yok etmekte zorlanacağı bir yer” dedi.

NÜKLEER BOMBA GEREK, ÖBÜR YOLU YOK

İran, 2018’de ABD’nin nükleer mutabakattan çekilmesinden sonra Fardo’daki zenginleştirme faaliyetlerine sürat verdi.

2021’de Natanz’daki patlama sonrası ise uranyumun saflığını yüzde 60’a çıkardı. Son aylarda ise yaklaşık 409 kilo yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokladı.

İran, programını mümkün akınlara karşı farklı tesislere yayma stratejisi izliyor. Ajansın erişemediği pek çok tesiste yaklaşık 6 bin gelişmiş santrifüj olduğu iddia ediliyor.

Son günlerde İran ve İsrail karşılıklı füze hücumları düzenledi. ABD de İran’ın nükleer tesislerini bombalayarak direkt müdahil oldu.

İran buna Katar’daki Al Udeid hava üssüne balistik füzelerle cevap verdi. Akabinde süreksiz bir ateşkes sağlandı.

Ancak İsrail salı sabahı İran’da yeni gayelere saldırdı. Trump, Netanyahu’yu arayarak ateşkes kurallarına uyması gerektiğini söyledi.

İran’daki savaş yanlıları ise süratle nükleer bomba üretme daveti yapıyor. Meclis üyelerinden Ahmet Naderi, “Bir nükleer bomba denemesi yapmalıyız, öteki yol yok” dedi.